dinler farklı mıdır?
Bu soruyu yanıtlamak için iki bakıştan birini seçmek lazım. İnancı olmayan biri gibi bakarsam şöyle derim.
Dinler toplumların evrimleri esnasında ortaya çıkmış ve halen de etkileri devam eden inanç ve hukuk kurallarıdır. Dolayısıyla her toplum kendi gerekleri içinde kendi dinini üretmiştir. Yani birbirlerinden farklıdırlar.
İnancı olan biri gibi bakarsam ise Tanrı her topluma kendi mesajını ileten insanlar göndermiştir. Yani temelleri aynıdır. Ancak zamanla insanlar bu mesajları bozmuş ve farklı dinler ortaya çıkmıştır.
Her iki bakış açısından bakıldığında da; ister ilk çıkışları aynı olsun ister ayrı, günümüz dinleri birbirlerinden farklıdır.
—
Ortadoğu dinleri ortak tarihe ve etkileşime sahiptir.
Ancak uzakdoğu, amerika, afrika ve avustralya, ortaasya gibi diğer uzak coğrafyafyalarda format tamamen farklıdır. Bunlar arasındaki benzerlikler ise zamanla birbirleri ile iletişime geçmiş olmalarındandır.
Mesela Alevilik Ortaasya’dan gelen türklerin islamı kabul ettikten sonra kendi şaman inançlarıyla islamı yorumlamalrıyla çıkmıştır.
Mesela İslamda tasavvuf yoktur. Ama daha önce Hint inançlarına sahip Hindistan coğrafyası insanları islamı kabulleriyle birlikte hint felsefelerini islama sokuşturarak tasavvufu geliştirmişlerdir.
Yani benzerlik çok uzun süren etkileşimlerle ilgili.
—
Bütün dinlerde bir şekilde tanrı(lar) vardır. (zeus, ateş, ataların ruhları, aslan, yıldız, güneş, Allah, İsa,…)
Tanrılar güçlüdür. (her şeyi bilirler, düşünceyi okurlar, yaratıcıdır, şifa vericidir, yapamayacakları yoktur….)
Güçlü oldukları için onlardan korkulur ve itaat edilir. (Kanunlarına uyulur)
Onun rızasını kazanmak için çaba sarfedilir. (ibadet, kurban,..)
Onların temsilcileri vardır. (ſaman, Peygamber, Büyücü, Papa, ſeyhler,…)
Evet bu şekilde ortak noktalar tespit edilebilir. Ancak bunlar zaten dinin doğası gereği otomatik olarak gelişir. Yani birbirlerinden fikir almaya muhtaç bir durum değil, konunun tabiatı gereği bir benzerlik vardır.